به گزارش اطلاعات آنلاین، در هفتههای منتهی به بهمنماه ۱۳۵۷، خروج ارز از کشور از سوی متنفذان و چهرههای نزدیک به دربار سر و صدای زیادی به راه انداخته بود و اکنون نوبت خانواده پهلوی بود که فهرست داراییهایشان هنگام خروج از کشور، به سوژه داغ روزنامههای سراسری ایران تبدیل شود.
روزنامه اطلاعات در یکم بهمنماه ۱۳۵۷ در صفحه نخست خود دست به افشاگری تازهای درباره داراییهای خاندان پهلوی زد؛ آنهم به نقل از یک خبرگزاری آمریکایی. آن روز «آسوشیتدپرس» در گزارشی، که در «اطلاعات» هم بازتاب یافت، خبر داد که اعضای خاندان پهلوی دارای مالکیت کامل یا عمده ۱۰۵ موسسه عظیم ایرانی هستند؛ خبری که به نقل «مقامهای آگاه» منتشر شده بود و بازتاب گستردهای نیز در افکارعمومی داخل کشور داشت.
انتشار این خبر در شرایطی بود که کشور در وضعیت بحرانی حادی قرار گرفته بود؛ از یک طرف همه برای برپایی مراسم استقبال از امامخمینی(ره) در تهران آماده میشدند و بازار گمانهزنیها درباره مسیر «فرودگاه مهرآباد تا بهشتزهرا» داغ بود و از سوی دیگر شاپور بختیار، نخستوزیر وقت در گفتوگو با رسانههای داخلی و بینالمللی تاکید داشت که همچنان مصمم به حفظ قانوناساسی است.
ماجرای یک گزارش افشاگرانه
در چنین شرایطی افشاگری درباره داراییهای خاندان پهلوی، بنزینی بر آتش خشم عمومی بهحساب میآمد. در این گزارش ادعا شده بود که کارخانهها و موسسههای که در مالکیت این خاندان قرار داشت، محصولاتی از سرکه و نان گرفته تا تراکتور و موتورسیکلت تولید میکند.
آسوشیتدپرس همچنین ادعا کرده بود که دارایی شخصی خاندان پهلوی به چیزی درحدود ۲۵میلیارد دلار میرسد و این درحالی است که شخص شاه پیش از ترک تهران، اسناد املاک شخصی خود را با ارزشی در حدود ۲۳۳میلیون دلار، به بنیاد پهلوی واگذار کردهاست؛ اقدامی که گفته شد بهعنوان کوششی برای رفع آلودگی فساد از خاندان صورت گرفته است. در چنین شرایطی بود که زمزمههای ملی شدن بنیاد پهلوی درصورت بازنگشتن شاه به ایران نیز به گوش میرسید.
در این گزارش نکات مهمی درباره اعضای خاندان پهلوی مطرح شده بود؛ از جمله اینکه فعالترین چهره اقتصادی این خاندان، «محمود رضا» است؛ سومین فرزند رضا خان از عصمت دولتشاهی که «جلسات قمار» و «تجارت تریاک» او نقل محافل بود. در گزارش ادعا شده بود که دارایی او شامل ۲۴موسسه بزرگ صنعتی، چند کارخانه، چند معدن و یک کارخانه آجر و همچنین یک کارخانه لاستیکسازی اتومبیل است.
در این گزارش به فعالیتهای اقتصادی «شمس»، خواهر بزرگتر شاه نیز اشاره شده بود؛ «او ۲۰ کارخانه از جمله شرکت خانهسازی، لوله سازی و کشیسازی دارد». نام «اشرف»، از جمله جنجالیترین چهرههای خاندان پهلوی نیز در این گزارش به چشم میخورد؛ «او در ۱۶موسسه بزرگ سرمایهگذاری کرده است و دارایی او شامل یک شرکت خانهسازی در تهران به ارزش ۱۰۰میلیون دلار، یک مجتمع ساحلی در کنار دریای خزر و یک شرکت بزرگ بیمه در خاورمیانه است». شهرام پهلوینیا، پسر اشرف نیز دست کمی از مادر نداشت؛ او ۱۲موسسه خصوصی در حوزههای مختلف، از پارچه بافی گرفته تا کارخانه تولید شیر داشت. شهرام همچنین با تعدادی از شرکتهای خارجی که در ایران سرمایهگذاری کرده بودند نیز شریک بود.
از عبدالرضا تا علی پاتریک
«عبدالرضا»، نخستین فرزند رضا خان از عصمت دولتشاهی، از دیگر نامهای مطرح در این گزارش بود؛ براساس ادعاهای مطرح شده، او صاحب ۱۱ کارخانه، چند معدن و چند موسسه کشت و صنعت بود که در برخی از آنها با سرمایهگذاران آمریکایی شراکت داشت.
فهرست داراییهای کلان غلامرضا، ششمین فرزند رضا خان از «توران امیرسلیمانی» نیز جالب توجه بود؛ او علاوهبر دارا بودن املاک وسیع در نقاط مختلف کشور، سهام عمده ۶ موسسه صنعتی بزرگ، از جمله یک کارخانه پارچهبافی و کارخانه معروف «آزمایش» را در اختیار داشت.
«احمدرضا»، دومین فرزند رضا خان از عصمت دولتشاهی نیز ۵ شرکت داشت که بیشتر آنها موادغذایی تولید میکردند. «شهناز»، نخستین فرزند محمدرضا شاه و حاصل ازدواج او با فوزیه، که ماجرای ازدواجش با خسرو جهانبانی، حاشیههای زیادی برای دربار بهوجود آورده بود نیز علاوهبر کارخانه تولید موتورسیکلت و دوچرخه ژاپنی «هوندا» در ایران، دو شرکت فعال در حوزه کشت و صنعت را در اختیار داشت. «فاطمه»، کوچکترین خواهر محمدرضا شاه هم دارای یک باشگاه بولینگ و سه شرکت صنعتی بزرگ بود که در حوزه خانهسازی و موادغذایی فعالیت میکردند.
نکته جالب توجه دیگر این گزارش، داراییهای «علی»، برادرزاده شاه و پسر «علیرضا» بود. او، که به «علی پاتریک» مشهور است، تا پیش از پسردار شدن محمدرضا، وارث تاج و تخت سلطنت محسوب میشد، اما پس از درگذشت پدرش در مهرماه ۱۳۳۵ در جریان یک سانحه هوایی، رابطه خوبی با دربار نداشت و تنها عضو خاندان پهلوی بهحساب میآمد که در آستانه پیروزی انقلاب، ایران را ترک نکرد. در گزارش «آسوشیتدپرس» عنوان شده بود که او یک موسسه صنعتی بزرگ در حوزه کشت و ریسندگی پنبه در منطقه گرگان دارد.
