بارندگیهای نسبتاً طبیعی بهار امسال در حوزه آبریز دریاچه ارومیه، این شائبه غلط را ایجاد کرده که تراز آب این دریاچه بهبود یافته و مشکل خشکیدگی آن در حال برطرف شدن است، درحالی که بررسیهای کارشناسی نشان میدهد حجم فعلی آب این دریاچه بسیار کمتر از میانگین دوره طبیعی است و روند برداشت و تبخیر آب طی ماههای پیش رو دوباره ارومیه را میخشکاند.
دکتر علی حاجیمرادی کارشناس آب و پژوهشگر آبهای سطحی کشور در گفتگو با اطلاعات ضمن اعلام این مطلب، با اظهار نگرانی شدید از وضعیت دریاچه ارومیه در ماههای آینده گفت: پریروز تراز دریاچه ارومیه به حدود ۱۲۷۰.۷۰ متر از سطح دریاهای آزاد رسید که شامل حدود ۱.۵ میلیارد مترمکعب موجودی آب در این دریاچه میشود. اگرچه این رقم از نظر آماری بالاترین تراز ثبتشده در پنج سال گذشته است؛ اما باید توجه داشت که این پنج سال، دورهای بوده که عملاً اقدام مؤثری در چارچوب طرح ملی نجات دریاچه ارومیه انجام نشده است. مقایسه تاریخی نشان میدهد تراز کنونی هنوز حدود ۷۳ سانتیمتر پایینتر از تراز ثبتشده در ۳۱ فروردین ۱۴۰۰ است و فاصله قابل توجهی با شرایط بهتر سالهای گذشته دارد .
وی ادامه داد: طبق دادههای سازمان هواشناسی، میزان بارش سال آبی جاری در حوضه آبریز دریاچه ارومیه حدود ۴۱ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت ۶۰ ساله بوده است؛ رقمی که تقریباً مشابه سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ است. اما تفاوت اصلی در نحوه مدیریت ورودیهاست. در سال ۱۳۹۸ همین میزان بارش باعث شد بیش از ۴.۷ میلیارد مترمکعب آب وارد دریاچه شود و تراز آن در اردیبهشت ۱۳۹۹ به ۱۲۷۱.۹۵ متر برسد و وسعت دریاچه به حدود ۳۴۰۰ کیلومتر مربع افزایش یابد. درحالیکه امسال با وجود بارش مشابه، حجم آب دریاچه تنها به حدود ۱.۵ میلیارد مترمکعب رسیده است. این اختلاف نشان میدهد مشکل اصلی نه در میزان بارش، بلکه در مدیریت انتقال و هدایت آب به دریاچه است.
این کارشناس آبهای سطحی کشور ادامه داد: گزارشهای میدانی نشان میدهد تأخیر در رهاسازی آب از سدهای بوکان و مهاباد و همچنین عدم لایروبی و ساماندهی مسیر رودخانهها نقش مهمی در این موضوع داشته است. در نتیجه بخشی از آب در مصب رودخانهها یا اراضی پاییندست پخش شده و به دریاچه نرسیده است. برآوردهای محلی نشان میدهد بیش از یک میلیارد مترمکعب از آبی که میتوانست وارد دریاچه شود، بههمین دلیل از دست رفته است. اگر این مدیریت بهموقع انجام میشد، بارشهای امسال میتوانست افزایش قابل توجهتری در تراز دریاچه ایجاد کند.
وی با رد این ادعا که احیای دریاچه ارومیه صرفاٌ منوط به افزایش بارشهای جوی است، گفت: بارشهای جوی بدون تردید عامل مهمی است، زیرا بدون باران اساساً جریانی در رودخانهها شکل نمیگیرد که به دریاچه برسد. اما تجربه نشان داده که نزولات آسمانی به تنهایی کافی نیست. مسأله اصلی این است که بتوان از این بارشها به شکل مؤثر برای تأمین حقابه دریاچه استفاده کرد. اگر مدیریت منابع آب در حوضه به گونهای باشد که روانآبها به موقع و با حداکثر کارایی به دریاچه هدایت شوند، حتی بارشهای متوسط هم میتوانند اثر قابل توجهی داشته باشند.
حاجیمرادی گفت: در حال حاضر حدود ۷۰ درصد سطح آبی دریاچه عمقی کمتر از نیم متر دارد. در چنین شرایطی آب بسیار سریع گرم میشود و تبخیر شدت بیشتری پیدا میکند. برآوردها نشان میدهد تا پایان شهریور میزان تبخیر در منطقه به حدود ۷۰ سانتیمتر میرسد. به همین دلیل اگر ورودی قابل توجهی به دریاچه اضافه نشود، بخش بزرگی از آب موجود ممکن است تا پایان تابستان از دست برود و تنها محدودهای محدود در اطراف پل میانگذر باقی بماند.
وی تأکید کرد: احیای دریاچه ارومیه، قطعاً به مدیریت صحیح منابع آب در حوضه آبریز بستگی دارد.
شما چه نظری دارید؟