عملیات محرم با فرماندهی مشترک ارتش و سپاه پاسداران ، در جنوب شرقی دهلران و غرب عینخوش به اجرا درآمد و با آزادسازی ارتفاعات راهبردی حمرین، چندین پاسگاه مرزی و حوزه نفتی بیات، به یکی از موفقترین عملیاتهای سال ۱۳۶۱تبدیل شد.
فروردین ۱۳۶۱فرماندهی جنگ برای عقب راندن نیروهای بعثی از خاک ایران، راهبرد «تعقیب دشمن در خاک عراق» را در پیش گرفت. پس از عملیات رمضان در تیرماه همان سال، مناطق عملیاتی از شرق بصره به ناحیه سومار و مندلی انتقال یافت؛ چراکه ارتش عراق با تسلط بر ارتفاعات مرزی، جاده دهلران و حوزههای نفتی بیات را در تیررس داشت و از این مسیر میتوانست جبهههای میانی و جنوبی ایران را تهدید کند .
در ادامه این سیاست، دو عملیات آفندی محدود با عنوان «مسلمبنعقیل» در غرب سومار و «محرم» در جنوب شرقی دهلران و غرب عینخوش در مهر و آبان ۱۳۶۱طراحی شد. هدف از اجرای این عملیاتها، پرکردن فاصله زمانی بین نبردهای بزرگ، ارتقای توان رزمی نیروها، حفظ روحیه تهاجمی، خنثیسازی تبلیغات دشمن و جذب نیروهای مردمی مطرح شده بود.
قرارگاه کربلا مسئول طراحی عملیات محرم بود و طرح نهایی را در ۲۰مهر ۱۳۶۱به قرارگاه فتح در جنوب کشور ابلاغ کرد. بر اساس این طرح، اهداف اصلی عملیات شامل آزادسازی ارتفاعات حمرین، تصرف سرپل العماره، تسلط بر جادههای مواصلاتی بصره ـ العماره و خارجکردن جاده عینخوش ـ دهلران از تیررس دشمن تعیین شد.
منطقه عملیاتی محرم در ناحیه کوهستانی غرب عینخوش و جنوب شرقی موسیان قرار داشت و از شمال به حوزه نفتی بیات، ازجنوب به جبل فوقی، از شرق به رودخانه دویرج وازغرب به ارتفاعات مرزی حمرین محدود میشد.حدود ۹۰۰کیلومتر از این منطقه در خاک عراق قرار داشت و تسلط بر آن برای ارتش بعث بهمنزله حفظ کنترل بر راههای مواصلاتی بصره تا العماره بود.
فرماندهی عملیات برعهده قرارگاه مرکزی قائم بودکه شش قرارگاه فرعی (قائم یکتا ۶) را دربر میگرفت.این یگانها شامل ۶۰گردان پیاده، دو گردان ژاندارمری وواحدهای توپخانه، زرهی و پدافندی بودند.ازجمله فرماندهان شاخص عملیات میتوان به احمد کاظمی (تیپ ۸نجف اشرف)، مهدی زینالدین (تیپ ۱۷علیبنابیطالب)، محمد ابوشهاب (تیپ ۱۴امام حسین)،محمدنبی رودکی (تیپ ۳۵امام سجاد) وسرهنگ منوچهر دژاکام از ارتش اشاره کرد.
آغاز عملیات با رمز «یا زینب(س)»
درساعت ۲۲:۰۵روز۱۰آبان ۱۳۶۱،عملیات محرم با رمز«یا زینب سلاماللهعلیها»آغازشد. این عملیات به دلیل تقارن با چهاردهم محرم، به همین نام شهرت یافت ودرسه مرحله تا اواخر آبان ادامه داشت.
درنخستین شب، نیروهای قرارگاههای قائم یکتا ۴به خطوط دشمن یورش بردندوموفق شدند از میدانهای مین وموانع دفاعی عبورکنند.ارتفاعات ۲۹۸و۴۰۰و بخشهایی ازسلسله جبال حمرین آزاد شد و۱۴۰۰نفرازنیروهای دشمن به اسارت درآمدند.دراین مرحله،۲۲۰دستگاه تانک ونفربر منهدم وبیش از۱۴۵دستگاه خودرو نظامی به غنیمت گرفته شد.
مرحله دوم عملیات از۱۲آبان آغازشدونیروهای ایرانی توانستند منطقه مرزی غرب تا عمق ۲۰کیلومتری جاده مواصلاتی بصره ـالعماره را درتیررس خودقراردهند.درمرحله سوم که از ۱۶آبان شروع شد،پاسگاههای شرهانی وابوغریب و تأسیسات نفتی عراق با ۳۵حلقه چاه آزاد شدند .
درروزهای پایانی،با وجود بمباران شدید عراق و طغیان رودخانههای دویرج ومیمه،نیروهای ایرانی موفق شدندمواضع جدید خودرا تثبیت کنند.ارتش بعث برای بازپسگیری مناطق ازدسترفته حملات گستردهای انجام داد که با ناکامی وتلفات سنگین همراه بود.
نتایج ودستاوردها
عملیات محرم با آزادسازی حدود هزار کیلومتر مربع ازخاک ایران به پایان رسید.پاسگاههای مرزی چمسری، موسیان و ربوط در خاک ایران و پاسگاههای شرهانی، ابوغریب، حماد شهاب و بجیله در خاک عراق آزاد شدند. همچنین شهرک طیب عراق در دید مستقیم نیروهای ایرانی قرار گرفت .
در این نبرد بیش از ششهزار نیروی عراقی کشته یا زخمی شدند و ۲۳۰۰ نفر به اسارت درآمدند. ۱۰ تیپ و سه گردان زرهی عراق هم بین ۵۰تا ۱۰۰درصد آسیب دیدند. هرچند عراق از گازهای شیمیایی استفاده کرد، اما شرایط جوی مانع تأثیر گسترده آن شد.
در پی این پیروزی، مسئولیت دفاع از منطقه تا پاسگاه ابوغریب به لشکر ۲۱پیاده ارتش واگذار شد و در سال بعد عملیات والفجر یک برای پاکسازی کامل ارتفاعات حمرین طراحی شد.
در جریان این عملیات حدود ۷۰۰رزمنده اصفهانی به شهادت رسیدند. پیکر ۳۷۰نفر از آنان در ۲۵آبان ۱۳۶۱و ۲۵۰نفر دیگر چند روز بعد در اصفهان تشییع شد. به پاس این فداکاری، امام خمینی از مردم اصفهان تقدیر کردند و این روز به عنوان «روز حماسه و ایثار مردم اصفهان» در تقویم رسمی کشور ثبت شد.
شما چه نظری دارید؟