علیرضا امیری - روزنامه اطلاعات| منطقه «سومالیلند» با جمعیتی نزدیک به شش میلیون نفر در شمال غربی سومالی و در امتداد سواحل جنوبی «خلیج عدن» واقع شده است. این منطقه از نظر جغرافیایی بر یکی از حیاتیترین کریدورهای دریایی جهان یعنی خلیج عدن و ورودی دریای سرخ کاملاً اشراف دارد. مجاورت سومالیلند با تنگه مهم و راهبردی «بابالمندب» که شاهراه اتصال دریای سرخ به اقیانوس هند محسوب میشود، به این منطقه اهمیتی دوچندان داده است.
این منطقه یکبار در سال ۱۹۹۰ به صورت یکطرفه از کشور سومالی اعلام استقلال کرد اما هیچ کشوری تاکنون آن را به رسمیت نشناخته است. رژیم صهیونیستی اما اخیراً و برخلاف تمامی قوانین بینالمللی در اقدامی غیرمعمول، منطقه سومالیلند را به رسمیت شناخت که موجی از محکومیتهای منطقهای و بینالمللی را در پی داشت. با هدف بررسی این موضوع، گفتگویی را با «جعفر قنادباشی» سفیر اسبق ایران در لیبی و کارشناس مسائل آفریقا انجام داده ایم که تقدیم خوانندگان گرامی میشود.
ابتدا توضیحی درباره سومالیلند برای خوانندگان ما بفرمایید.
قنادباشی: سومالیلند بخشی از کشور سومالی است که در جنوب خلیج عدن و جنوب تنگه بابالمندب قرار دارد. این منطقه قبلاً تحت استعمار انگلستان بوده است. سومالی در دوران استعمار، مستعمره سه کشور بود. یک بخش از سومالی که الان پس از جدایی به نام «جیبوتی» شناخته میشود، مستعمره فرانسه بود. یک بخش بزرگی که هماکنون سومالی خوانده میشود و پایتخت آن شهر «موگادیشو» است قبلا مستعمره ایتالیا بود.
سومالیلند نیز به عنوان قسمتی دیگر از این کشور در شمال غربی سومالی قرار دارد و دارای شش میلیون جمعیت است. سومالی لند چند دهه است که خود را خودمختار و مستقل اعلام کرده، ولی از سوی هیچ کشوری به رسمیت شناخته نشده است. این منطقه در موقعیتی مهم و استراتژیک قرار دارد و جمعیت سومالیلند همگی مسلمان هستند. مردم این منطقه نسبت به دین اسلام متعصب هستند و سالهاست که تلاش میکنند با خودمختاری و تشکیل یک کشور مستقل، از مشکلات اقتصادی و سایر بحران هایی که کشور سومالی دارد، دور و جدا شوند.
سالها بخش اصلی کشور سومالی بدون دولت شناخته میشد، زیرا یک دولت چپگرا روی کار بود که سرنگون شد و اکنون نیز دولت قدرتمندی در موگادیشو مستقر نیست. سومالی البته سالهاست که در سازمانهای بینالمللی از جمله سازمان ملل، اتحادیه عرب و اتحادیه آفریقا صاحب کرسی است. اعلام استقلال سومالیلند مورد مخالفت شدید مردم سومالی و اتحادیه آفریقا قرار گرفته و این اقدام از نظر آنها نوعی تجزیهطلبی است. لذا همواره با مخالفتهای داخلی و منطقهای روبهرو بوده است .
هدف رژیم صهیونیستی از به رسمیت شناختن سومالیلند چیست؟
قنادباشی: درباره به رسمیت شناخته شدن سومالیلند از سوی رژیم صهیونیستی دو روایت وجود دارد. یک روایت مبتنی بر تبلیغات رسانهای اسرائیل و برجستهسازی حضور تلآویو در این منطقه از شاخ آفریقا است. این روایت بر توانایی اسرائیل برای حضور در مناطق راهبردی جهان تمرکز دارد و آن را بزرگنمایی میکند. یک بخش و روایت دیگری که وجود دارد این است که اسرائیل پس از شکستهای اخیر در خلع سلاح حزبالله لبنان و همچنین مقابل حماس، تلاش دارد تواناییهای خود را با هدف سرپوش گذاشتن بر این ناکامیها در برخی مناطق نشان دهد و آنها را به رخ دیگران بکشد.
آنها در این راستا تلاش فراوانی را درباره بزرگنمایی توانمندیهای سیاسی خود در سطح منطقه و جهان آغاز کردهاند. به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی این رژیم نیز در این راستا قابل بررسی و تحلیل است. این اقدام از سوی بسیاری کشورها، حتی کشورهای اسلامی که با اسرائیل رابطه دارند، محکوم شده است و آنها با این امر مخالف هستند. مصر به شدت با این اقدام (به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل) مخالف است. عربستان نیز با این اقدام تلآویو به شدت مخالفت کرده است.
اتحادیه آفریقا هم که ۵۴ کشور این قاره را در خود جای داده است این اقدام را محکوم کرده است، زیرا آن را مصداق بارز تجزیه یک کشور آفریقایی می داند. از طرفی، قوانین بینالمللی نیز اجازه تجزیه یک کشور و به رسمیت شناختن یک منطقه از سوی یک حکومت دیگر را نمیدهد. یکی از اصول بنیادین و اولیه سازمان ملل این است که کشورها به حاکمیت و تمامیت ارضی و سرزمینی یکدیگر احترام بگذارند و این اقدام اسرائیل به معنای عدول از بدیهیترین و اصلیترین قوانین بینالمللی است. رژیم صهیونیستی با این اقدام تلاش کرد اعلام کند که این رژیم، قدرت نادیده گرفتن قوانین بینالمللی را دارد حال آنکه در عرصه عمل کاملاً اینگونه نیست و مخالفت کشورها میتواند مانعی بسیار جدی بر سر راه به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی اسرائیل باشد.
برخی کارشناسان سیاسی که متأسفانه از واقعیتهای خاورمیانه آگاهی چندانی ندارند، تصور میکنند پس از این اقدام، اسرائیل سعی در استقرار نظامی و ایجاد پایگاه در سومالیلند برای مقابله با انصارالله یمن خواهد کرد، در حالی که هرگز چنین نیست، زیرا کشورهای مسلمان بزرگی از جمله مصر، عربستان و حتی کشورهای آفریقایی اجازه این حضور را به اسرائیل نمیدهند. دوم اینکه برای ایجاد پایگاه نظامی صهیونیستی در این منطقه باید یک پذیرش مردمی در این کشور وجود داشته باشد، در حالی که این امر نیز غیرممکن است.
مردم سومالی و سومالیلند مسلمان و به شدت ضد اسرائیلی هستند؛ بنابراین احداث پایگاه اسرائیلی در این منطقه میتواند پیامدهای خطرناکی برای تلآویو در پی داشته باشد. نظامیان اسرائیلی تاکنون تجربه حضور در مناطق دور از سرزمینهای اشغالی و استقرار در پایگاههای خارج از اسرائیل را نداشتهاند. از طرفی، اسرائیل برای حفظ جان سربازانش حساسیتهای بسیار بالایی دارد و از سوی دیگر نیز نظامیان این رژیم هیچگاه جرأت حضور در مأموریتهای برون مرزی را نداشته و ندارند. لذا تحلیلها و گمانهزنیها برای حضور نظامی اسرائیل در سومالیلند بیشتر به یک افسانه دروغین و ساخته و پرداخته اسرائیل شبیه است تا به یک واقعیت میدانی.
نکته دیگر اینکه رژیم صهیونیستی همچنان از سوی بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته نشده است، لذا چنین رژیمی نمیتواند یک منطقه دیگر مانند سومالیلند را به رسمیت بشناسد. این در حالی است که اقدام رژیم نامشروع صهیونیستی برای به رسمیت شناختن سومالیلند، به سوژه و طنز برخی رسانهها تبدیل شده و به اصطلاح خودمان، «کوری، عصاکش کور دیگری شده است.»
انصارالله یمن تهدید به حمله علیه پایگاههای اسرائیلی در صورت حضور این رژیم در سومالیلند کرده است. آیا این به معنی تأیید قصد اسرائیل برای استقرار دستگاههای راداری و پایگاههای نظامی در این منطقه نیست؟
قنادباشی: البته اسرائیل ممکن است قصد ایجاد پایگاه نظامی در سومالیلند را داشته باشد، اما همانطور که پیشتر گفتم، این اقدام با مخالفتهای بسیار شدید و جدی مردمی و دولتهای مسلمان منطقه روبهرو خواهد شد. ۵۴ کشور آفریقایی به شدت این اقدام اسرائیل برای به رسمیت شناختن سومالیلند را محکوم کردهاند و این نشان از شدت مخالفتها با حضور اسرائیل نیز میتواند باشد. دولت موگادیشو، پایتخت سومالی نیز اقدام اسرائیل را تجزیهطلبانه قلمداد و آن را محکوم کرده است.
آیا اسرائیل بدون استقرار نیروی نظامی گسترده در منطقه شاخ آفریقا، نمیتواند حتی دستگاههای راداری، شنود و سیستمهای اطلاعاتی پیشرفته در این منطقه برای رصد فعالیتهای انصارالله و ایران مستقر کند؟
قنادباشی: اسرائیلیها هماکنون با ماهوارههای پیشرفته خود در فضا، تمامی اطلاعات نظامی و سایر اطلاعات درباره یمن و ایران و سراسر منطقه را در دسترس دارند. از طرفی، ماهوارههای اطلاعاتی و دستگاههای شنود پیشرفته کشورهای غربی ـ آمریکایی نیز در اختیار اسرائیل قرار دارند. بنابراین به هیچ وجه نیازی به استقرار چنین سیستمهایی در شاخ آفریقا و سومالیلند ندارند.
البته اسرائیلیها علاقهمند هستند جزایری را در نزدیکی سومالیلند و ورودی بابالمندب و خلیج عدن در اختیار داشته باشند، اما با توجه به روحیه ضد صهیونیستی مسلمانان این منطقه، هر لحظه امکان حملات نظامی علیه نظامیان و پایگاههای احتمالی آنها در شاخ آفریقا وجود دارد. لذا حضور آنها اگر هم در یک کشور شکل بگیرد، پنهانی و مخفیانه است، نه آشکارا، زیرا این تجهیزات و پایگاهها به اهداف و سیبلهایی برای گروههای مسلح مسلمان در این منطقه تبدیل خواهند شد.
