اطلاعات نوشت: نخستین خط ویژه تهران ۷ مهر ۶۴ ویژه اتوبوس با هدف تسهیل تردد اتوبوسهای شهری و تردد خودروهای امدادی در مسیر میدان جمهوری – بهارستان راهاندازی شد اما از همان آغاز تاکنون، این مسیر به تردد موتورسواران بدل شده و به این ترتیب با گسترش خطوط ویژه در اقصی نقاط پایتخت،این معضل به تمامی آنها تعمیم یافته است.
کارشناسان در همان ابتدا بر این باور بودند که در کنار راهاندازی این خطوط، باید همانند بسیاری از کشورهای پیشرفته،مسیری را هم باید در معابر و بزرگراههای شهری برای تردد موتورسواران در نظر گرفت؛توصیهای که از سوی مسئولان ذیربط جدی گرفته نشد و پافشاری بر نظرهای فاقد کارشناسی ادامه یافت.طرح
در این اثنا پلیس به عنوان مجری قانون موظف است با موتورسوارانی که وارد خطوط ویژه میشوند برخورد کند؛ البته اتخاذ تدابیر مختلف و مقطعی فقط به افزایش بی نظمیها دامن زده است.
پلیس در برههای تصمیم گرفت با گماردن سربازان وظیفه در خطوط ویژه به هر شکل ممکن از قانون گریزی موتورسواران جلوگیری کند که درپی وقوع چند حادثه تلخ و نقش بر زمین شدن موتورسواران، این راهکار با شکست مواجه شد.
پلیس راهنمایی و رانندگی سپس با اتخاذ یک تدبیر جدید، خودروهای مجهز به «کفی» را در خطوط ویژه مستقر و اقدام به جمع آوری موتورسواران متخلف کرد که این طرح هم به دلیل تعدد متخلفان و مشکل نگهداری موتورهای توقیفی، نتیجهای به بار نیاورد .پلیس در ادامه اقدامات خود و با هدف اجرای قانون،سراغ یک برنامه و طرح ارشادی رفت به این ترتیب که متخلفان در یک مقطع زمانی خاص، در خطوط ویژه مستقر میشدند و از آنها خواسته میشد در قبال عدم توقیف وسیله نقلیه شان، در یک مدت تعیین شده چند ساعته، به هدایت و راهنمایی دیگر موتورسواران متخلف بپردازند اما اجرای این راهکار هم دوام زیادی نیاورد که درپی شکست این راهکار،توقیف موتورسیکلتهای متخلف از سر گرفته شد که کماکان هم ادامه دارد.
پلیس با اجرای طرح ارشادی یاد شده قصد داشت به نوعی دست به یک فرهنگ سازی برای موتورسواران و افزایش آگاهی آنها نسبت به مخاطرات ورود به خطوط ویژه بزند، در حالی که عموم موتورسواران معتقدند همانند سایر کشورها لااقل باید یک خط ویژه برای آنها در بزرگراه در نظر گرفته شود.
نتیجه این تعقیب و گریز موتورسواران و ماموران، وضعیت بلبشوی فعلی ترددها در خطوط ویژه تهران است که میتوان اذعان داشت اکنون تعداد موتورسواران چند برابر خودروهای مجاز در خطوط ویژه است.
تکرار این تخلف از سوی راکبان موتورسیکلتها، بیانگر این است که برخوردهای انتظامی تاکنون نتوانسته است نقش بازدارنده و مؤثری ایفا کند؛آن هم در شرایطی که خطوط ویژه با هدف سهولت در تردد ناوگان حملونقل عمومی و خودروهای امدادی درنظر گرفته شده بود.
در این شرایط نه پلیس موفق شده است به وظیفه قانونی خود و جلوگیری از هرج و مرج ترددها در خطوط ویژه عمل کند و نه موتورسواران میتوانند ترددهای ایمن و بدون خطر داشته باشند که گواه این موضوع،افزایش ۲۴ درصدی مرگومیرهای موتورسواران در خطوط ویژه پایتخت طی ۹ ماهه امسال در مقایسه با مدت مشابه پارسال است.
موتورسواران چه میگویند؟
در این میان موتورسواران به سبب نبود زیرساختهای لازم برای تردد آسان، استفاده از خطوط خلوت بی آر تی را حق خود میدانند و از نبود مسیری مشخص برای تردد هایشان گلایه مندند.
مهرشاد در این باره میگوید: برای این که سریعتر به کارهایم برسم، از موتور استفاده میکنم و اگر خطوط ویژهای همانند دیگر کشورها برای موتورسواران تعریف و راهاندازی شود ،به طور حتم دیگر هیچ وارد خط ویژه نمیشویم
وی درباره برخورد پلیس با موتورسواران متخلف میافزاید: در بیشتر مواقع پلیس با موتورسوار برخوردی ندارد و جریمهای هم نمیشویم.
مهرشاد ادامه میدهد: چندی قبل در خیابان بهشت تهران طرح آزمایشی تردد موتورسواران در یک مسیر اختصاصی به اجرا درآمد اما به سبب آن که خودروها در کنار آن لاین پارک میکردند و امکان تردد از ما سلب میشد،این طرح به نتیجهای نرسید
ابوالفضل موتورسوار دیگری است که میگوید: باید برای امرار معاش بیشتر کار کنم که در این شرایط مجبورم به عنوان شغل دوم با موتور کار کنم. در برخی مسیرها اگر وارد خط ویژه نشوم، خیلی مسیرم دور میشود به عنوان مثال از خیابان گمرک تا خیابان مولوی همه موتورسواران مجبور به استفاده از خط ویژه هستند.
اظهارات این ۲ موتورسوار هم از ضعف پلیس در کنترل موتورسواران متخلف حکایت دارد و هم نادیده گرفتن حق موتورسواران نسبت به تعیین مسیرهای ویژه برای تردد آنها ! و تا زمانی که این ۲ موضوع در کنار فرهنگسازی به سرانجام نرسد،همچنان شاهد شرایط اسفناک فعلی و ترددهای بدون ضابطه و خلاف مقررات موتورسواران خواهیم بود.
باید فرهنگسازی کنیم
معاون سابق اجتماعی-فرهنگی پلیس راهور کشور در گفتگو با «اطلاعات» با اشاره به وجود حدود ۱۰خط اصلی اتوبوسهای تندرو(BRT) در پایتخت، از جمله مسیرهای رسالت–تجریش، علموصنعت–خاوران، آزادی–تهرانپارس و خاوران – آزادی، تأکید میکند: این خطوط از مهمترین شریانهای حملونقل عمومی تهراناند و کارآمدی آنها تأثیر مستقیمی بر کاهش ترافیک و افزایش تمایل مردم برای استفاده از حملونقل عمومی را دارد.
سرهنگ عینالله جهانی با بیان این که تجربه سالهای گذشته نشان داده است که ورود موتورسیکلتها به خطوط ویژه، کارکرد این سامانه را بهشدت مختل میکند، میافزاید: حدود ۱۰سال پیش و در زمانی که ترافیک تهران به سنگینی امروز نبود، ورود موتورسیکلتها باعث میشد سرعت اتوبوسها به حدود ۱۳کیلومتر در ساعت کاهش یابد؛ موضوعی که عملاً رغبت مردم را برای استفاده از این سامانه کاهش میداد.
این کارشناس با اشاره به اقدامات پلیس راهور با تأکید بر این که اکنون پلیس در برخی نقاط با استقرار نیرو، ایجاد راهبندان و کنترل فیزیکی، نظارت جدی اعمال میکند که اقدام مثبتی است، اما واقعیت این است که شمار نیرو و تجهیزات پلیس برای کنترل دائمی همه خطوط ویژه کافی نیست، میگوید: طول و گستردگی مسیرهای BRT در تهران بهگونهای است که حتی با صدها نیروی عملیاتی هم نمیتوان نظارت مستمر داشت. کنترل دائمی این خطوط با نیروی انسانی امکانپذیر نخواهد بود .
جهانی با انتقاد از وضع تجهیزات هوشمند در تهران ادامه میدهد: بنا بر این بود که خطوط ویژه به دوربینها و سیستمهای الکترونیکی مجهز شوند و بر همین اساس تعدادی از خطوط هم مجهز به تجهیزات شد، اما طبق اطلاعات موجود، بسیاری از دوربینها از چرخه نظارت خارج شدهاند و زمانی که راننده یا موتورسوار متوجه میشود علیرغم تخلف انجام شده اما هیچ پیامک جریمهای دریافت نمیکند بنابراین مطمئن میشوند که دوربینها فعال نیستند و همین مسأله میل به تخلف را افزایش میدهد.
این مدرس دانشگاه با بیان این که زمانی که امکان تأمین هزاران دستگاه خودروی برقی برای شهرداری فراهم است، آیا تهیه چند هزار دوربین نظارتی غیرممکن است؟ قطعاً نیست، بنابراین باید ترافیک در اولویت مدیریت شهری قرار گیرد.
فرهنگسازی؛ حلقه مفقوده
معاون سابق اجتماعی-فرهنگی پلیس راهور کشور آموزش و فرهنگسازی را یکی از مهمترین ضعفها در این زمینه میداند و میگوید: اکنون آموزش مؤثر و مستمری از طریق صدا و سیما یا فضای مجازی در موضوع عدم تردد خودروها و موتور سیکلتها در خطوط ویژه وجود ندارد و در این زمینه ضرورت دارد اهمیت خطوط ویژه، تصادفات رخداده در این مسیرها و مقصر بودن موتورسواران متخلف بهصورت مستند و کارشناسی برای مردم نمایش داده شود .
وی میافزاید: بسیاری از موتورسواران از قوانین اطلاع کافی ندارند. فعالسازی دوباره برنامههای تخصصی پلیس راهور در رسانه ملی و تولید محتوای آموزشی در فضای مجازی میتواند نقش بازدارنده جدی در این زمینه داشته باشد.
این حقوقدان با اشاره به نگاه جرمشناسانه به موضوع تخلفات میگوید: طرحهای ضربتی پلیس مصداق پیشگیری وضعی دارد، یعنی جایی که پلیس حضور دارد تخلف کاهش مییابد، اما با عدم نظارت پلیس، تخلفات دوباره شکل میگیرد که این طرحها بیشتر جنبه یادآوری قانون دارند تا بازدارندگی پایدار داشته باشند .
جهانی تأکید میکند: برای موفقیت، اجرای طرح نظارت باید دائمی به اجرا درآید و این موضوع فقط با سیستمهای هوشمند امکانپذیر خواهد شد.
وی به پیشگیری کیفری هم اشاره میکند و میافزاید: در کنار پیشگیری وضعی، باید پیشگیری کیفری هم جدی گرفته شود؛ یعنی تعیین مجازاتهای بازدارندهتر برای کسانی که وارد خطوط ویژه میشوند .
این استاد دانشگاه با بیان این که اعمال قطعی جرایم اهمیت بالایی دارد، اظهار میدارد: چه جریمه حضوری و چه جریمه دوربینی اعمال شود، نباید هیچ تخلفی بدون پاسخ بماند، بیکیفر ماندن تخلف، خودش عامل گسترش آن تخلف در جامعه است .
