یکصدوسهسال قبل در چنین روزهایی در یکاتاقکوچک و محقر در عمارتی کهنه و قدیمی درخیابان علاء الدوله ( فردوسی امروزی) دفتری با نام «مرکز اطلاعات» تاسیس شد که سهسال بعد در همانجا نخستین شمارههای روزنامه اطلاعات تهیه و انتشار یافت و سپس با همین نام تلاش کرد سری درمیان سرهای فراوان و پرتیراژ روزنامهها و نشریات آن روزگار درآورد. در واقع میتوان گفت «مرکز اطلاعات » یکی از اولین خبرگزاریهای داخلی در ایران بود که نشریات آن روزگار از مشترکین و خریداران اخبار این خبرگزاری کوچک بودند و ماهانه بابت خرید اخبار از آن مرکز، پولی ناچیز به این رسانه نوپا در ایران میپرداختند و همین مبلغ، تنها درآمد اولین خبرگزاری کوچک بخش خصوصی در ایران بود.
کار اصلی این خبرگزاری کوچک در اوایل تهیه و تنظیم حوادث روز و خبرهای سیاسی برای روزنامههای آن روزگار تهران بود و گاه برای این که خبری را در اختیار نشریات متعدد بگذارند از روی یک خبر، ده تا بیست نسخه دستی مینوشتند، زیرا در آن روزگار تایپ، کپی و فتوکپی و نسخه کپیسازی در دسترس نبود و همه چیز فقط با کنار هم چیدن حروف سربی و چاپ در نسخههای متعدد قابل تکثیر بود اما همین امکانات پیشپا افتاده در دسترس کارکنان اطلاعات نبود.
استقبال نشریات از اخبار این خبرگزاری کوچک،عباس مسعودی بنیانگذار این مرکز اطلاعاتی را برآن داشت که خود آستین بالا بزند و اخبار خودش را در قالب یک نشریه چاپ و منتشر کند و به این ترتیب بود که اولین شماره این روزنامه در ساختمانی کوچک و با دو اتاق نوساز و یکزیرزمین که در یکی از کوچههای خیابان لالهزار قرار داشت، در تاریخ ۱۹تیر۱۳۰۵ در دوصفحه و با تیراژ ۵۰۰ نسخه منتشر شد و این در شرایطی بود که مجموع کارکنان این روزنامه فقط سه نفر بودند. روزنامه اطلاعات ۴شاهی قیمت داشت و ۴ شماره اول آن از ۳۰ شهریور تا ۳مهر۱۳۰۵ استثنائا در۴ صفحه منتشر گردید.
اولین کوچ روزنامه اطلاعات
شواهد نشان میدهد که محل بعدی دفتر روزنامه اطلاعات ، خیابان قوام السلطنه (سیتیر فعلی) نرسیده به چهار راه وزارت جنگ بود که تا آن روزها یکخیابان شنی و آسفالت نشده عریض بود و هر اتومبیلی که ازآنجا رد میشد، کلی گرد و غبار به خورد ساختمانهای اطراف میداد و از اینجا بود که روزنامه اطلاعات به محلی واقع در خیابانسپه (امام خمینی فعلی) نقل مکان کرد و در یک ساختمان قدیمی مستقر شد و روزگار را با پیشرفتهای چشمگیر تا سال ۱۳۴۸ پشتسر گذاشت، تا این که درسال ۱۳۴۸ عملیات احداث عمارت جدید روزنامه (۹ طبقه روی زمین و ۲طبقه زیرزمین) خاتمه یافت و بخشهای مختلف آن مورد استفاده قرارگرفت و ساختمان موسوم به ساختمان خیابان خیام مورد استفاده قرارگرفت. تا سالها آن بنای قدیمی به ساختمان جدید روزنامه اطلاعات متصل بود و از امکانات آن برای توزیع و پخش روزنامه استفاده میشد. ساختمان جدید روزنامه اطلاعات به ۴بخش تقسیم شد که هریک ازآنها تعدادی از واحدهای روزنامه را در خود جای میداد.
قبلا نیز برایتان توضیح داده بودم که روزنامه اطلاعات تا مدتها درچاپخانههای روشنایی، بوسفور و کوشش چاپ میشد، تا این که با خریداری چاپخانهای کوچک، امورچاپی روزنامه در محل آن انجام میگرفت. این دستگاه به برق وصل نمیشد و با دست به حرکت درمیآمد و با توسعه دامنه فعالیت روزنامه، ماشین روتاتیو (ماشین گردا) در اختیار کارکنان روزنامه قرار گرفت. این دستگاه در مدت یکساعت قادر بود ۶۰ هزارنسخه روزنامه بهچاپ برساند.
بنابرگزارشی که در بیستهزارمین شماره روزنامه اطلاعات منتشرشده، دستگاه «هلیوگراور» روزنامه اطلاعات نیز درآن زمان توانست در صنعت چاپ کشور تحولی ایجادکند. این دستگاه میتوانست در یک ساعت ۱۲هزارو ۵۰۰ نسخه مجله را به صورت ۴رنگ چاپ، صحافی و شمارش کند. دستگاهی که ۱۲متر طول و ۸متر ارتفاع داشت. نسخه اولیه این دستگاه چاپ درقرن پانزدهم طراحی شده بود که دستگاه «اینتالیو» نامگذاری شده بود و توسط شخصی به نام «کارل کلیچ چک» درسال ۱۸۹۰ میلادی اختراع شده بود. او آنرا از اختراع دیگری به نام «هلیوگراور» استنباط کرده بود. با ورود این دستگاه به عمارت خیابانخیام روزنامهاطلاعات، رونق خاصی به نشریات زیرمجموعه روزنامه اطلاعات و نیز سرعت در تیراژ روزنامه داده شد.
فضای ساختمانهای روزنامه اطلاعات
عمارت موسسه اطلاعات در خیابان خیام در۴ مرحله ساخته شد که به ساختمانهای شماره یک تا چهار معروف بود. ساختمان شماره یک بنای قدیمی روزنامه اطلاعات بودکه جمع طبقات آن۲۳۰۰ مترمربع مساحت داشت و در آن سالها تبدیل به شرکت تعاونی مصرف کارکنان روزنامه اطلاعات شد. ساختمان شماره دو حدود ۴هزارمترمربع بود که درآن دفاتر مجلههای جوانان، دنیای ورزش و اطلاعات هفتگی مستقر بودند. ساختمان شماره ۳ که نمای آجری داشت و در ورودی آن به سمت خیابان خیام (مقابل قورخانه قدیمی و در غربی مترو ایستگاه امام خمینی فعلی) قرار داشت، در مجموع طبقات دارای ۱۳۰۰۰ مترمربع بود و ماشین آلات عظیم چاپ موسسه اطلاعات در طبقه همکف آن قرار داشت. در سایر این طبقات دفاتر روابط عمومی، دفتر فنی، حروفچینی کامپیوتری، سالن کنفرانس، بهداری، نیازمندیها، کارگزینی، بانک شعبه حقوق و دستمزد، دفتر مالی و نمازخانه مستقر بودند. مساحت طبقات ساختمان شماره ۴ حدود ۷۰۰ مترمربع بود و قسمتهای کپی افست ، روتوش، افست چاپ ، تحریریه ، آرشیو، آگهیها، حسابداری، کتابخانه، دفتر مجله سیاسی – اقتصادی و سازمان انتشارات کتاب موسسه اطلاعات فعالیت داشتند.
با این حال در اوایل دهه ۷۰ تصمیم گرفته شد که روزنامه اطلاعات از محدوده مرکزی شهر تهران به شمال تهران و در حاشیه بولوار میرداماد منتقل شود .
کوچ اطلاعات به شمال تهران
به این ترتیب بعد از خریداری زمین در حاشیه بزرگراه جهان کودک (که به بزرگراه شماره۴۲هم شهرت داشت و بعدها به شهیدحقانی تغییر نام یافت) قرار شد در مرحله اول از عملیات احداث چاپخانه شماره ۲موسسه اطلاعات و شرکت ایران چاپ، حدود ۹۰ هزار متر مکعب خاکبرداری شود و حدود۳ هزارمترمکعب بتونریزی نیز برای حدود ۱۲هزار متر مکعب برآورد گردید.
در مراسم آغاز ساخت چاپخانه شماره ۲ روزنامه اطلاعات و شرکت ایرانچاپ که در دهه فجر سال ۱۳۷۲ برگزارشد، یاد آوری گردید که مدت تحویل ماشین چاپ به این چاپخانه ۱۸ ماه خواهدبود و تا زمان چاپ اولین روزنامه در این چاپخانه ۲۲ماه فرصت لازم است. همچنین در این مراسم خاطرنشان گردید که حدود ۱۵میلیارد ریال هزینه خرید زمین و ماشین آلات شده است و پیشبینی میشود که ۲۰ تا ۲۵ میلیارد ریال دیگر در زمینه احداث چاپخانه مزبور هزینه شود و به این ترتیب تحولی عظیم در صنعت چاپ کشور بهوجود میآید.
بنابر گزارشی که در بیست هزارمین شماره منتشر شده، ماشین جدید چاپ روزنامه دارای ۲برج بود که در هربرج ۶ سیلندر تعبیه شده بود و تمام عملیات ماشین بهطوراتوماتیک و به وسیله ۴ ایستگاه مرکزی کنترل میشد. این ماشین چاپ دارای سیستم روغن کاری مرکزی اتوماتیک وسیستم خنککننده روغن بوده و کامپیوتر تعبیه شده درآن مواردی مانند تعیین میزان باطله کاغذ و عیبیابی ماشین را به طور خودکار انجام میدهد. تعویض کاغذ بوسیله ریل استندها است و کاغذ به صورت اتوماتیک سوار آنها میشود.
همچنین گفته شد که ریل استندها یک متر و ۲۵ سانتیمتر قطر دارند و به سیستم کنترل اتوماتیک تغذیه وکشش کاغذ مجهزند. وزن این ماشین۳۴۵ تن است و کار با آن به حداقل نیروی انسانی نیاز دارد. سرعت تضمین شده ماشین چاپ روزنامه ۳۵ هزار دور سیلندر در ساعت است. این ماشین با یک رول کاغذ در یک ساعت میتواند ۷۰ هزار نسخه روزنامه را در ۸ صفحه دو یا ۴رنگ ، چاپ کند. اگر از دو برج آن کاغذ عبور داده شود، ظرفیت آن به چاپ ۱۴۰ هزار نسخه روزنامه درساعت میرسد. همچنین اگر از هر سهرول کاغذموجود استفاده شود، ماشین چاپ قادر است درهرساعت ۲۱۰ هزار روزنامه را در یک – دو و یا چهار رنگ چاپ کند.
شما چه نظری دارید؟