رضا اسماعیلی

هر سال در نیمه رمضان، جمعی از شاعران پیشکسوت و جوان میهمان سفره مهربانی رهبر معظم انقلاب بودند به صرف : نان و خرما و شعر، و به راستی که:«چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی!».
نشاط و اشتیاق زاید الوصف شاعران برای حضور در برنامه دیدار با رهبر شهید انقلاب و شعرخوانی در این مجلس با شکوه و شاعرانه در قالب الفاظ نمی گنجد. از حدود یک ماه مانده به مراسم ، شاعران به شوق دیدار حضرت آقا، از سراسر کشور به تکاپو می افتادند تا به نحوی راهی برای حضور در این مراسم پیدا کنند . سیل ایمیل ها ، پیامک ها و تلفن ها به متولیان و مجریان مراسم گویای این اشتیاق زاید الوصف و عطش سیری ناپذیر برای حضور در مراسم دیدار بود. شاعرانی نیز که به هر علت توفیق حضور در این دیدار را پیدا نمی کردند ، از شاعران دعوت شده به مراسم التماس دعا داشتند که حتماً سلامشان را به حضرت آقا برسانند.
پیشینه جلسات شعرخوانی شاعران در حضور رهبر شهید انقلاب به دهه اول انقلاب و سال هایی بر می گردد که امین شعر انقلاب مسئولیت ریاست جمهوری را برعهده داشتم.
 من خود در آن سال  ها یکی، دو بار توفیق حضور در این دیدارها را داشتم. وجه تمایز دیدار آن سال ها با نشست های سال های بعد در افزایش تعداد شاعران و رسانه ای شدن این رخداد بزرگ فرهنگی بود. آن سال ها دیدارها بیش تر جنبه خصوصی داشت و با حضور تعداد بسیار کمی از شاعران انقلاب و بدون هر گونه پوشش رسانه  ای برگزار می شد.
«سیدعبدالله حسینی» از شاعران پیشکسوت انقلاب درباره چگونگی شکل گیری جلسات دیدار شاعران با رهبر انقلاب می گوید: «ما جلساتی را در مشهد از سال ۶۳ تا ۶۸ برگزار می‌کردیم. آن زمان ایشان – رهبر انقلاب - رئیس جمهوری بود. تا این که در سال ۶۸ ایشان رهبر شدند. 
وقتی به عنوان رهبر برای اولین بار به مشهد آمدند تمامی دور و بری‌هایشان تقریباً عوض شده بود و ما آنها را نمی‌شناختیم  و با روحیه ایشان زیاد آشنا نبودند. برای هماهنگی جلسه شعر، سراغ آقای گلپایگانی رفتیم و گفتیم که ما طبق سنت هرسال، جلسات شعری با حضور ایشان برگزار می‌کنیم. ایشان گفت دیگر گذشت آن زمان. آن زمان ایشان رئیس جمهوری بود، الان رهبر شده‌اند و مسأله فرق دارد. این کار شدنی نیست. 
ما فکر کردیم حتماً خود رهبری نیز دیگر تمایلی به ادامه این جلسات ندارد. تا این که بعدها یک روز به همراه عده‌ای از فضلا خدمت ایشان رسیدم. چشمشان که به من افتاد، بلافاصله گفتند: «جلسه شعر ما کی برگزار می‌شود؟» من قضیه را مطرح کردم و گفتم که آقای گلپایگانی این چنین گفتند. بلافاصله آقای گلپایگانی را صدا کردند و گفتند آقای گلپایگانی، شما جلسه ما را چه موقع گذاشتید؟ آقای گلپایگانی گفتند: «آقا ما فکر کردیم دیگر شما تمایلی به برگزاری این جلسات نداشته باشید.» گفتند: آقای گلپایگانی، حتماً این جلسه را بگذارید. تفریح من این جلسات است». 
بزرگترین اتفاق ادبی پس از انقلاب
دیدار سالانه رهبر ادیب و شهید انقلاب با شاعران – بدون هیچ اغراقی - یکی از بزرگترین اتفاقات ادبی سال های پس از انقلاب و همایشی باشکوه و بی‌بدیل بود که تاکنون آن‌گونه که شایسته و بایسته است مورد تحلیل و واکاوی قرار نگرفته است. از همین رو، جا دارد که صاحب‌نظران و پژوهشگران این حوزه، با بازخوانی و واکاوی بیانات راهگشای رهبر انقلاب در این دیدارها و فراهم کردن زمینه تحقق آنها، راه پویایی و زایایی بیش از پیش شعر انقلاب اسلامی را فراهم سازند. 
این که رهبر شهید انقلاب با بزرگواری تمام، بخشی از وقت خویش را در طول سال به دیدار با استادان شعر و ادب و شاعران اختصاص می‌دادند، حاکی از ادب ‌پروری و شعر دوستی ایشان بود. ای کاش سایر مسئولان فرهنگی نیز از سیره عملی رهبر فرزانه انقلاب، تکریم و تجلیل شایسته از اصحاب شعر و ادب را بیاموزند.
رهنمودهای راهبردی امین شعر انقلاب در این دیدارها، در حُکم ترسیم «نقشه راه» برای رشد و اعتلای شعر و ادب و زبان پارسی است. اما این که تا چه‌ اندازه مدیران و سیاستگذاران فرهنگی برای تحقق و اجرای کردن نقشه کمر همت بسته اند، سخن دیگری است که نیاز به بررسی و واکاوی محققانه دارد. با گرامیداشت یاد و نام بلند رهبر شهید، در ادامه به اصلی‌ترین کارکردهای دیدارهای سالانه رهبری با شاعران از زبان امین شعر انقلاب می‌پردازیم.
تکریم شعر و شاعران
یکی از نکات شاخص این دیدارها، بحث تکریم شعر و شاعران بود. چرا که این گونه دیدارها به نوعی بزرگداشت شعر و ادب فارسی و تکریم شاعران معاصر محسوب می‌شود. امین شعر انقلاب در این باره فرموده بودند:«یقیناً تقدیر و برجسته‌سازی شخصیت و خصوصیات برجستگان ما، کمک می‌کند به این که جوانان ما، کسانی که استعداد دارند و ظرفیت دارند، بتوانند حرکت کنند و پیش بروند. 
وقتی از شاعر تمجید می‌شود، نفس این، شاعرپرور است. شما می‌بینید، در دوران‌های گذشته شعرای بزرگی که مورد تشویق و تمجید حکام وقت قرار گرفتند، موجب شده که در همان مجموعه کسان زیادی شاعر و نکته‌پرداز و مضمون‌ساز به وجود بیاید؛ این چیز اساسی‌ای است. بنابراین تشویق شاعران بزرگ و برجسته کردن شخصیت آنها کمک می‌کند به پیشرفت ادبیات و شعر.»(بیانات رهبری در دیدار اعضای ستاد برگزاری همایش نکوداشت استاد مشفق کاشانی ـ ۲۱ مرداد ۱۳۹۲)
این که هر ساله بالاترین مقام کشور، یعنی مقام معظم رهبری، زمانی را در نظر می‌گیرند که دیداری صمیمانه با شاعران معاصر و انقلاب اسلامی داشته باشند، نشاندهنده این مسأله است که در نظام جمهوری اسلامی، شعر و ادب پارسی دارای جایگاه رفیعی است و شاعران به عنوان پیامبران حقیقت ‌و ارزش‌های انسانی و اسلامی در نظام جمهوری اسلامی عزیز هستند.
تقویت تعامل بین شاعران
دومین کارکرد دیدارهای رهبر شهید با شاعران، تقویت تعامل بین شاعران معاصر و شاعران انقلاب بود. امین شعر انقلاب خود در این باره فرموده بودند: «بسیار لذت بردیم امشب از این جلسه صمیمی و ‌می‌دانم در جلسه هستند دوستان شاعر متعددی که زبان شعری خوب و طبع روان و سابقه فراوانی دارند. هم ما دوست داشتیم از آن‌ها بشنویم و هم خود آن‌ها شاید دوست داشتند که شعر بخوانند. منتهی وقت محدود است و توفیق ما کم. این جلسه هم در واقع جلسه‌ای نمادین است.» (بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار با شاعران ـ رمضان ۱۳۶۸)
در این دیدارها شاعران شاخص از تمام استان‌های کشور حضور پیدا می کردند و فرصتی طلایی برای دیدار و ملاقات و انتقال تجربیات فراهم می شد. از این منظر این برنامه به تقویت تعامل بین جامعه ادبی کشور کمک می‌کرد. از سوی دیگر، یکی از برکات دیدارهای سالانه رهبری با شاعران این بود که باعث پویایی و بالندگی بیشتر ادبیات شده و شاعران برای خلق و آفرینش آثار فاخر ادبی انگیزه بیشتری پیدا می‌کردند. 
تقویت گفتمان انقلاب اسلامی در جامعه ادبی
تقویت گفتمان انقلاب اسلامی و تأکید بر پیوند بین شعر انقلاب و آیینی، سومین کارکرد دیدارهای سالانه با رهبری بود. رهبر شهید انقلاب بر این اعتقاد و باور بودند که شاعران آیینی نباید راه خود را از انقلاب جدا کنند و نسبت به مسائل داخلی و سرنوشت امت اسلامی موضعی انفعالی و خنثی داشته باشند:«یک نکته‌ای که در اینجا وجود دارد این است که شعر انقلاب باید در خدمت مفاهیم انقلاب باشد. خب در بین شماها کسانی هستند که شعرهای آیینی می‌گویند. شعرهای مذهبی و شعرهای مربوط به ائمه (علیهم السلام) را، به اصطلاحی که حالاها باب شده، تعبیر می‌کنند به «شعر آیینی». هستند؛ انصافاً شعرهای خوبی هم گفته می‌شود؛ بعضی‌ها هم اشعار مربوط به جنگ و دوره دفاع مقدس یا مربوط به شهدا یا مربوط به جانبازان و این‌ها را می‌گویند. این‌ها خیلی خوب است؛ لیکن - پارسال هم من اشاره کردم به این معنا - اهداف و آرمان‌های انقلاب منحصر در این‌ها نیست.»
(بیانات در دیدار با جمعی از شعرا ـ ۱۴ شهریور ۱۳۸۸)
متأسفانه گاهی شاعران آیینی خرج خود را از شعر انقلاب جدا می‌کنند و بی‌توجه به مقتضیات زمان به راه خود می‌روند. این تفکیک و جدایی تبعات جبران‌ناپذیری برای انقلاب دارد که کمترین آن انفعال و بی‌تفاوتی نسبت به مسائل داخلی و جهان اسلام و سرودن شعری خنثی و بی‌خاصیت است. 
حال آن که اگر به بازخوانی شعرهای شاعران نسل اول ودوم که در فضای انقلاب و سال‌های دفاع مقدس بالیده بودند بپردازیم، خواهیم دید که این شعرها هر چند پیشانی نوشت «شعر آیینی» را نداشتند، ولی به معنای واقعی کلمه - هم در صورت و هم در سیرت - شعر آیینی بودند.رهبر شهید در سال های حیات پر برکت خویش، همواره بر پیوند «شعر آیینی» و«شعر انقلاب» و حرکت در مسیر«ظلم‌ستیزی» تأکید کرده و می فرمودند:«مبارزه با ظالمان منحصر به مبارزه با شمشیر نیست و امروز تبلیغات در دنیا حرف اول را می‌زند که می‌توان با ابزار بیان و شعر با ظالمان مبارزه کرد.»
تقویت جریان نقد ادبی
این رهنمود امین شعر انقلاب در مورد ضرورت نقد ادبی، قابل تامل است:«فرض بفرمایید یک کسی آواز قشنگی می‌خواند، می‌گوییم به ‌به، خیلی عالی بود؛ او را تحسین می‌کنیم. او اگر خیال کرد که دیگر بهتر از این نمی‌شود آواز خواند، قطعاً توقف و بلافاصله بعد از توقف، سقوط و تنزل خواهد داشت. او باید بداند از این بهتر هم می‌شود خواند. در همه‌ رشته‌ها همین جور است.
در همه کارهایی که ما دیدیم، همین جور است. احساس به منزل رسیدن، خستگی‌آفرین و رکودآفرین است. شما هنوز به منزل نرسیده‌اید. خیلی خوب پیش رفتید، خیلی خوبید؛ اما همین طور که عرض کردیم، گاهی «خیلی خوب» یعنی یک دهم «تمامِ خوب»؛ آن نُه دهم دیگر را بایستی پیدا کنید؛ تلاش کنید، کار کنید، زحمت بکشید و پیش بروید.»(دیدار مقام معظم رهبری با شاعران ـ رمضان سال ۱۳۹۰)
تقویت جریان نقد ادبی، یکی دیگر از کارکردهای دیدار شاعران با رهبری بود. همچنان که اشاره شد، ایشان تأکید داشتند که تعریف از اشعار شاعران - به ویژه شاعران جوان - نباید باعث شود که شاعران این تصور را پیدا کنند که به حد پایان رسیده‌اند و دیگر نیازی به تلاش برای رشد ادبی ندارند. همچنین رهبر شهید تأکید داشتند اشعاری که در محضر ایشان خوانده می‌شود، در محافل تخصصی تر و جلسات نقد شعر نیز خوانده شود و شاعران پیشکسوت آنها را مورد بررسی قرار دهند و شاعران جوان نیز از نقد اشعارشان استفاده و ظرفیت نقدپذیری را در خود تقویت کنند. در حقیقت این توصیه‌های رهبری کمک می‌کرد تا شاعران در حوزه نقد ادبی تلاش بیشتری داشته باشند و شعرهایشان را مورد نقد قرار دهند تا نقاط مثبت و منفی آثارشان مشخص شود.