به گزارش «اطلاعات آنلاین»، در یزد که شاید بتوان آن را نقطه پرگاری برشمرد که دایره ایران حول محور آن قرار گرفته، تجارت از دیرباز رونق فراوان داشته است. یکی از محصولات پرطرفدار این شهر، پارچه و البسه و به طور کلی منسوجات باکیفیت است که باعث شده از ازمنه بسیار قدیم و پیش از اسلام تا ظهور و سقوط سلسلههای متعدد بعد از اسلام و حتی هماکنون، منسوجات این شهر دوستداشتنی دارای ارج و قرب فراوان و مورد استقبال بسیاری از افراد باشد و مشتریان بسیاری در داخل و خارج فلات ایران به دنبال منسوجات مرغوب یزدی باشند.
صنعت نساجی به عنوان یک صنعت اصیل و سنتی، سابقه بس طولانی در استان یزد دارد و این صنعت در این منطقه علاوه بر تاریخچه طولانی، پیشرفت و ترقی بسیار شایان توجهی داشته و به یقین میتوان ادعا کرد میزان رشد و توسعه آن چشمگیر بوده است.
روزنامه اطلاعات در گزارش روز امروز خود به وضعیت بزرگترین کارخانه نساجی خاورمیانه در یزد پرداخت و نوشت: یکی از علل پیشرفت این منطقه در زمانهای قدیم را میتوان وجود راه ابریشم دانست که یکی از رگهای اصلی اقتصادی مملکت بود. در محلات قدیمینشین یزد از قدیمالایام صدای چرخش دستگاههای نساجی که مردم یزد آن را شعربافی مینامند طنینانداز بوده و چه خوش که هنوز این صدا قطع نشده و هست و امروزه، هنوز هم برای توریستها و بازرگانان، امکان تهیه ترمه، مخمل، دندانی، قناویز، شال، کتان، احرام و… فراهم است و شاهد تداوم کار کارخانه بزرگ تولید منسوجات در شهر بادگیرها هستیم.
هرچند متأسفانه چرخ گردش کار در سالها و دهههای پیش در کارخانههای وسیع و کارگاههای بزرگی مثل پشمبافی طوس و نساجی عدل و ریسندگی جنوب در شهر یزد از حرکت ایستاده، اما با غیرت و ایستادگی مردان میانه میدان همت و عاشق این خاک پرگهر و مردم مهربان شهر یزد، شاهد بازمانده سترگ چرخه تولید در صنعت نساجی هستیم که میخوانندش «یزدباف».
برند معتبر نساجی
یزدباف یکی از برندهای نساجی کشور است که در کنار بافت پارچه، دوخت برخی از انواع پوشاک را نیز در دستور کار خود قرار داده و هدف آن، توسعه در بخش محصولات کامل یعنی پوشاک زنانه، مردانه، بچگانه و ستهای آشپزخانه و اتاق خواب است.
مهندس وحید زینی، مدیر اداری و عضو هیأت مدیره یزدباف در گفتگو با خبرنگار اطلاعات گفت: کارخانه یزدباف (سهامیعام) در سال ۱۳۳۵ در شهر تاریخی یزد تأسیس شد و همزمان، احداث کارخانههای ریسندگی، بافندگی، چاپ و تکمیل انواع پارچههای پنبهای در زمینی به مساحت ۱۲۰ هزار متر مربع در دستور کار قرار گرفت.
وی افزود: هماکنون این کارخانهها در زمینی به مساحت ۲۷۰ هزار مترمربع با زیربنای ۱۱۲ هزار مترمربع، توسعه یافته است و با مجموعهای از امکانات، اعم از ماشینآلات مدرن از معتبرترین شرکتهای سازنده اروپایی، دانش فنی، تجربه و تلاش بیش از هزار نفر پرسنل و همچنین مصرف بهترین مواد اولیه، یکی از بزرگترین کارخانجات نساجی در خاورمیانه به عنوان تولیدکننده انواع پارچههای شلواری جین و کتان، پیراهنی، ملحفهای، پردهای، مانتویی، چادر مشکی، روسری، شال و لباسی، رو مبلی و پتوی سبک با ترکیب پنبه، الیاف مصنوعی و مخلوط آنها به شمار میرود.
مهندس زینی ادامه داد: طی بیش از ۶۶ سال در یزدباف، صنعتگران این هنر- صنعت، مواد اولیه خود را از بازارهای داخل و خارج کشور تهیه کرده و کار تولید را با هر مشقتی که بوده ادامه دادهاند. مواد اولیه دستگاههای نساجی در گذشته به وسیله کشت پنبه یا پشم گوسفند و کرک شتر در محل تهیه میشد. بر اثر پیشرفت تکنیک و گسترش جمعیت و پیدایش الیاف مصنوعی، مواد اولیه مصرفی بسیاری از کارگاهها و کارخانهها تغییر کرد ولی یزدباف همچنان بر اصول خود یعنی تهیه بخش عمدهای از مواد اولیه از عدل پنبه مرغوب از کشاورزان زحمتکش ایرانی در استانهای گلستان، فارس، خراسان و… و مابقی از کشورهای آسیای صغیر منجمله ازبکستان، ترکمنستان و… و تولید نخ، پارچه، البسه و دیگر منسوجات باکیفیت، استوار و بر همان عهد و پیمان اولیه یعنی ارائه محصولات شایسته نام نامی ایران و برند خوشنام یزدباف از لحاظ کیفیت و مرغوبیت باقی مانده است.
تأکید بر استفاده از پنبه
«مهمترین علت استفاده کارخانه یزدباف از پنبه این است که بخشهای صنایع نساجی به بافت پارچههای پنبهای اختصاص دارد. استفاده از پنبه به عنوان الیاف در نساجی به صدها سال قبل از میلاد مسیح برمیگردد.»
مهندس زینی با بیان این نکته ادامه داد: پارچههای پنبهای برای اولین بار به وسیله مصریان قدیم و چینیها بافته شد. در ایران نیز کشت پنبه رایج است و در استانهای خراسان، گلستان، کرمان، فارس و مرکزی کشت میشود. سطح جانبی الیاف پنبه، پیچ و تاب دارد و سطح مقطع آن شبیه دانه لوبیاست. در وسط الیاف پنبه کانال خالی به نام «لومن» وجود دارد که در هنگام رشد، مواد مغذی و آب را به الیاف میرساند. طول الیاف پنبه از ۶ میلیمتر تا حدود ۵۲ میلیمتر متغیر میباشد و هرچه این طول بلندتر باشد پنبه مرغوبتر است.
در حال حاضر بهترین پنبه مربوط به کشور ایسلند است که الیاف آن بین ۳۸ تا ۵۲ میلیمتر طول دارد. هرچه الیاف ظریفتر باشد، پنبه ارزش بیشتری دارد، زیرا از الیاف ظریفتر، نخ و پارچه مرغوبتری تولید میشود. رنگ الیاف پنبه از قهوهای روشن تا سفید متغیر ولی هرچه سفیدتر باشد مرغوبتر است. الیاف پنبه جذب رطوبت بسیار بالایی دارند و در نتیجه عرق بدن را به خوبی جذب میکنند، از طرفی به خاطر جذب رطوبت بالا در هوای گرم، خنکتر از بقیه لباسها هستند، برای پوست انسان حساسیت ایجاد نمیکنند، استحکام بالایی دارند و در هنگام خیس شدن استحکامشان افزایش مییابد. الیاف پنبه خیلی زود چروک میشوند، بنابراین برای لباسهای رسمی مناسب نیستند.
وی افزود: الیاف پنبه بعد از کشت و برداشت قبل از این که وارد کارخانههای نساجی شوند به کارخانههای پنبهپاککنی برده میشوند و دانههای موجود در آنها به وسیله ماشینآلات مخصوص جدا میشود که این عمل را جین کردن مینامند.
دانههای جداشده در مراکز مختلف از جمله در کارخانههای روغننباتی برای روغنکشی به مصرف میرسند و الیافشان برای تهیه نخ و پارچه، بستهبندی (عدلبندی) شده و به کارخانههای نساجی میروند. الیاف سفید پنبه، ماده خام اصلی صنعت نساجی را تشکیل میدهد و نخی که از ریسیدن این الیاف به دست میآید در کارخانههای نساجی تبدیل به پارچه میشود.
بخشهای یزدباف
یزدباف چهار قسمت اصلی به نام حلاجی، ریسندگی، بافندگی و تکمیل دارد. مهندس وحید زینی، مدیر اداری و عضو هیأت مدیره یزدباف در مورد قسمت حلاجی میگوید: حلاجی که آن را پشتیبانی ورودی مواد اولیه کارخانه میدانند، اولین مرحله از عملیات ریسندگی به حساب
میآید.
توده الیافی که به صورت بستههایی به نام عدل وارد کارخانه میشود، در این قسمت به وسیله ماشینآلات مخصوص باز و مخلوط شده، ضمن انجام این عملیات به مقدار قابل توجهی مواد خارجی از الیاف جدا و تمیز میشوند.
وی هدف استفاده از ماشینهای قسمت حلاجی را باز کردن و تمیز کردن الیاف، مخلوط کردن الیاف و تبدیل آنها به صورت باز توسط جریان هوازا برشمرد و اضافه کرد: در آخرین مرحله حلاجی، الیاف زدوده شده از گرد و خاک به ماشین کارد تحویل میشود که این روش، سیستم شوت فیت نامیده میشود.
مهندس زینی افزود: برای باز کردن و مخلوط کردن الیاف از چندین روش استفاده میشود. در کارخانه یزدباف یک نوع از جدیدترین سیستمهای بازکننده الیاف فعال است و به طور اتوماتیک کار میکند. این سیستم برای باز کردن تمام الیاف پنبه یا الیاف مصنوعی به صورت بریده طراحی شده که روی ریل مخصوصی حرکت کرده و الیاف به طور اتوماتیک و مداوم توسط تیغههای مخصوصی برداشته میشوند، بدون این که صدمهای به آنها وارد شود.
به گفته وی این سیستم بازکننده به خاطر داشتن این مشخصات، موردتوجه کارخانههای نساجی قرار گرفته است: قرار گرفتن تعداد زیاد عدل در دستگاه، ظرفیت تولید بیش از ۷۰۰ کیلوگرم بر ساعت و بازدهی بالا، داشتن صدای کمتر و ضایعات کمتر، مخلوط کردن الیاف کیفیت بالا، داشتن دستگاه کنترل و داشتن سیستم ایمنی مناسب.
مهندس زینی ادامه داد: در ماشینهای نصبشده در کارخانه یزدباف میتوان چندین عدل از الیاف را کنار یکدیگر جای داد، چرا که عمل برداشت طبق برنامه از قبل طراحی شده و همزمان انجام میشود.
وی همچنین در رابطه با قسمت ریسندگی گفت: این قسمت در مساحتی حدود ۲۴ هزار مترمربع شامل دو خط ریسندگی الیاف کوتاه (سیستم اپل اند و رینگ) و دولا تاب قرار گرفته و قابلیت تولید سالیانه ۱۱هزار تن انواع نخهای پنبهای، پنبهای شانهشده، الیاف مصنوعی و مخلوط آنها در نمرههای مختلف و همچنین تولید سالیانه ۱۵ هزار تن نخ دولا را
داراست. زینی در توضیح کارکرد این قسمت افزود: به فرآیندی که در آن الیاف به نخ تبدیل میشود ریسندگی گفته میشود. در این فرآیند از دستگاهها، ابزارها و ماشینآلات مختلف به ترتیب خاصی استفاده میشود که هر یک سعی در تکمیل عملکرد دستگاه پیشین خود و پیشبرد فرآیند ریسندگی دارد.
در بخش بافندگی که مساحتی حدود ۲۰ هزار متر مربع دارد، با استفاده از ماشینآلات مجهز و قابلیت تولید بالا همچون چلهپیچی و آهار و دستگاههای بافندگی میتوان سالانه حدود ۶۰ میلیون مترمربع انواع پارچه با ترکیب پنبه، الیاف مصنوعی و مخلوط آنها را تا عرض ۳۴۰ سانتیمتر تولید کرد.
مهندس زینی، در توصیف این بخش میگوید: قسمتهای متعددی در این سالن مستقر هستند و بیش از ۱۰۰ نفر در آن کار میکنند. به گفته وی تولید انواع پارچههای شلواری (جین و کتان)، پیراهنی، پردهای، مانتویی، چادر مشکی، رومبلی و پتویی سبک از خروجیهای این بخش است.
رنگرزی و چاپ
به گفته مهندس زینی، واحد رنگرزی، چاپ و تکمیل شرکت یزدباف، یکی از پیشرفتهترین واحدهای تکمیل پارچه در ایران به شمار میرود.
سالنهای تولید این کارخانهها در مساحتی بیش از ۱۵ هزار متر مربع ایجاد شده است که با استفاده از ماشینآلات مدرن و دستیابی به آخرین تکنولوژی روز دنیا توانایی انجام این فعالیتها را دارا هستند: رنگرزی مداوم تا عرض ۲۰۰ سانتیمتر با استفاده از بهترین رنگها و مواد شیمیایی سالیانه به مقدار ۱۰ میلیون متر مربع، چاپ انواع پارچههای پنبهای، الیاف مصنوعی و مخلوط آنها به روش روتاری و تخت با استفاده از بهترین رنگها و مواد شیمیایی سالیانه به مقدار ۲۹ میلیون متر مربع که از این مقدار، ۲۰ میلیون مترمربع مربوط به چاپ روتاری و ۹ میلیون مترمربع آن مربوط به چاپ تخت است، رنگرزی نخ پنبه به روش ایندیگو جهت سالیانه ۸ میلیون مترمربع پارچه جین که عمدتا نیاز بخشی از بازار داخلی را تأمین میکند، کاهش وزن پارچههای پلیاستر و تکمیل پارچههای حریر و ایجاد چروک در آنها، انجام عملیات تکمیل با استفاده از ماشینآلات مجهز و پیشرفته تکمیلی همچون تنظیم عرض پارچه، کالندر، خارزنی، سمباده زنی، شرینگ، انجام عملیات تکمیل آنتیباکتریال ضدآب، ضدآتش و… جهت پارچههای خاص.
وی در ادامه گفتگو پیرامون تعمیرات دستگاهها در صورت بروز خرابی گفت: با اعتمادی که در طول سالها از سوی مدیران کارخانه نسبت به پرسنل وجود داشته، این توان و دانش فنی در کارخانه نهادینه شده است که بیش از ۹۰ درصد تعمیرات و خرابی دستگاهها توسط خود مهندسان و متخصصان داخل کارخانه انجام میشود.
غیر از تعمیرات قطعات حساس دستگاههای تخصصی که نیازمند تعمیر و بازبینی توسط خود شرکت سازنده است، تمام کارهای تعمیر یا تعویض قطعات مستهلک و قطعات مصرفی توسط نیروهای خود مجموعه صورت میپذیرد.
به گفته وی، مشکلات حادثشده از تحریمها باعث شده که شرکت در تأمین قطعات موردنیاز برای دستگاههای غیروطنی خود که عموما برای کشورهای آلمان، ایتالیا و کره است با مشکلاتی مواجه شده و مجبور به تأمین قطعات موردنیاز از طریق واسطهها شود ولی با تمهیداتی که توسط محمد ضرابیه، مدیر عامل یزدباف اندیشیده شده، روز و ساعتی نبوده که کار در اینجا متوقف شود.
کارگران چه میگویند؟
وقتی با تعدادی از کارگران قدیمی کارخانه همصحبت میشویم همه میگویند با این شرایط سخت که هرروزه شاهد بالا رفتن قیمت تمامی مواد اولیه از پنبه و دوک تا هزینههای برق و گاز و هزینه خرید قطعه و تأمین دستگاهها هستیم، مدیریت این کارخانه شاهکار میکند که دستمزد بیش از هزار نفر پرسنل خود را تمام و کمال با تمام مزایا و کمکهزینههای مالی معیشتی فراهم میکند.
به گفته یکی از باسابقهترین کارگران این کارخانه، در کنار افزایش سرسامآور و چندبرابری قیمت هر کیلو پنبه، فرآیندهای صورتپذیرفته روی محصول اولیه اعم از حلاجی، آهار، رنگرزی و… باعث شده قیمت تمامشده محصول نهایی مانند پیراهن، شلوار، مانتو، روتختی، کیف، شال و… فزونی بسیاری نسبت به گذشته پیدا کند، آن هم در حالی که به واسطه شرایط اقتصادی سخت ناشی از تداوم تحریمهای بینالمللی، قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده است.
تازه این موضوع را هم اضافه کنید که شیوع جهانی کرونا در سالهای گذشته، تأثیر ویرانگری بر صنعت پوشاک در جهان داشته و باعث کاهش شدید سفارش ها شده است. اما نیت خیر و باورمداری محمد ضرابیه، امر مبارکی را در یزدباف رقم زده و بنایی ماندگار شکل گرفته که از هیچ باد و باران، گزند و آسیب نمیبیند. این رادمرد صنعت با مشقت و زحمت و خون دل خوردن، پشتیبان خدمت و جهاد تولید در دل یزد شده تا هم اشتغال و کارآفرینی در شهر جان داشته باشد و هم تولید نفس بکشد تا بزه و بیکاری و بیپولی در زندگی مردم شهر بادگیرها کمرنگ و کمرنگتر شود.
