ندا زمان فشمی
هفته گذشته گزارشهایی از رسانههای داخلیو بینالمللی درباره شکلگیری یک چارچوب اولیه برای کاهش تنش میان آمریکا و ایران منتشر شد و ترامپ و پزشکیان هر دو به شکل مجازی تفاهمنامهای را در این راستا امضا کردند. هرچند جزئیات و سطح رسمی بودن این تفاهمنامه همچنان محل بحث است، با این حال، آتش درگیریها در جبهه لبنان همچنان شعلهور است و به یکی از اصلیترین کانونهای تنش در منطقه تبدیل شده است.
حملات اسرائیل به مواضع حزبالله در جنوب لبنان باوجود امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، بهصورت پراکنده همچنان ادامه دارد؛ وضعیتی که این پرسش را پیش روی ناظران قرار داده است که آیا بنیامین نتانیاهو با روند تنشزدایی مورد نظر کاخ سفید همراه است یا در حال پیگیری راهبردی مستقل برای آینده منطقه است؟ رویترز هفته گذشته و کمی بعد از اعلام توافق، در تحلیلی با عنوان «نتانیاهو و ترامپ در مسیر برخورد»، نوشت که توافق واشنگتن و تهران اهداف اعلامی اسرائیل را به خوبی تأمین نکرده است و میتواند آزادی عمل تلآویو را در قبال ایران و حزبالله محدود کند.
این گزارش تصریح میکند که نتانیاهو امیدوار بود جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران به تضعیف اساسی جمهوری اسلامی و متحدان منطقهای آن منجر شود، اما توافق اخیر مسیر متفاوتی را پیش پای او قرار داده است.
پرونده ایران؛ محور ثابت سیاست نتانیاهو
برای فهم موضع کنونی اسرائیل باید به سابقه طولانی مخالفت های نتانیاهو با هرگونه طرح های دیپلماتیک در قبال ایران توجه کرد. نخستوزیر اسرائیل در بیش از یک دهه گذشته تقریباً با همه وجوه دیپلماتیک غرب برای حلوفصل پرونده هستهای ایران مخالفت کرده است. از مخالفت مشهور او با برجام در سال ۲۰۱۵ گرفته تا تلاشهای مستمر برای حفظ فشار حداکثری بر تهران، همواره یک اصل در سیاست او ثابت بوده است: بیاعتمادی به توافقهایی که به اعتقاد وی ساختار قدرت منطقهای ایران را دستنخورده باقی میگذارند. همین سابقه باعث شده است بسیاری از تحلیلگران اسرائیلی توافق اخیر آمریکا و ایران را نه یک موفقیت دیپلماتیک، بلکه عقبنشینی واشنگتن از برخی اهداف قبلی تلقی کنند.
روزنامه هاآرتص روز ۱۸ ژوئن در گزارشی با عنوان «توافقی بدون اسرائیل» نوشت: بسیاری از مقامهای اسرائیلی نگرانند مسائل کلیدی مورد نظر تلآویو از جمله برنامه موشکی ایران و شبکه نیروهای همپیمان تهران در منطقه در توافق جدید لحاظ نشده باشد.
این روزنامه در تحلیلی دیگر با عنوان «نتانیاهو که در جبهه ایران توسط ترامپ تحقیر شده، ممکن است منطقه را به آتش بکشد»، استدلال میکند که توافق اخیر با وعدههای چندینساله نخستوزیر اسرائیل درباره مهار کامل ایران فاصله زیادی دارد و موقعیت سیاسی نتانیاهو را تضعیف کرده و این خطر را به وجود آورده است که او برای بازیابی ابتکار عمل، به گزینههای تهاجمیتر در منطقه روی آورد.
لبنان؛ نقطه اصلی اختلاف
اما مهمترین محل اختلاف میان واشنگتن و تلآویو ظاهراً نه خود ایران، بلکه لبنان است. طبق گزارش رویترز، یکی از مطالبات اصلی ایران در مذاکرات اخیر، کاهش تنش در جبهه لبنان و محدودشدن عملیات اسرائیل علیه حزبالله بوده است.
در مقابل، دولت نتانیاهو معتقد است حزبالله تهدیدی مستقل برای امنیت اسرائیل محسوب میشود و نمیتوان سرنوشت آن را به مذاکرات میان واشنگتن و تهران گره زد. اختلاف دو طرف زمانی آشکارتر شد که ترامپ به طور علنی از نحوه عملکرد اسرائیل در لبنان انتقاد کرد. رویترز گزارش داد رئیسجمهوری آمریکا گفته است نتانیاهو میتواند در لبنان رویکرد نرمتری در پیش بگیرد.
این گزارش همچنین تأکید میکند که ترامپ و نتانیاهو بارها بر سر دامنه عملیات علیه حزبالله دچار اختلاف شدهاند. یک روز پیش از نهایی شدن تفاهم برای کاهش تنشها نیز ترامپ در واکنش به یکی از حملات اسرائیل به لبنان اعلام کرد این حمله نباید اتفاق میافتاد؛ اظهارنظری کمسابقه که از نارضایتی کاخ سفید نسبت به تأثیر اقدامات اسرائیل بر روند مذاکرات با ایران حکایت داشت.
چرا نتانیاهو حاضر به عقبنشینی نیست؟
پاسخ نتانیاهو به این فشارها صریح بوده است. او پس از اعلام تفاهم میان آمریکا و ایران تأکید کرد نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان باقی خواهند ماند و اسرائیل از «منطقه امنیتی» ایجادشده خارج نخواهد شد. نتانیاهو گفت: «تا هر زمان که لازم باشد در این منطقه خواهیم ماند.» این موضع در گزارشهای الجزیره، آناتولی، گاردین و رویترز نیز بازتاب
یافته است.
گاردین گزارش داده که نخستوزیر اسرائیل نهفقط خروج از لبنان را رد کرده، بلکه بر حفظ حق اقدام نظامی علیه حزبالله تأکید کرده است. در داخل اسرائیل نیز بخشی از جریانهای سیاسی و امنیتی، تفاهم آمریکا و ایران را امتیازی به تهران و حزبالله میدانند و معتقدند اسرائیل نباید آزادی عمل خود را از دست بدهد.
تفاوت در ابزارهای سیاستگذاری
در گزارش رویترز درباره تنشهای اخیر میان واشنگتن و تلآویو، به اختلاف دو طرف بر سر نحوه مدیریت جنگ در لبنان و روند توافق با ایران اشاره شده است؛ بهگونهای که دونالد ترامپ بر ضرورت کاهش دامنه درگیریها و پیشبرد توافق دیپلماتیک تأکید دارد اما اسرائیل همچنان بر ادامه عملیات نظامی علیه حزبالله و حفظ آزادی عمل خود در منطقه پافشاری میکند.
در تحلیلهای اندیشکدههایی مانند «مرکز مطالعات استراتژیک بینالمللی»، اختلاف آمریکا و اسرائیل در قبال ایران عمدتاً به تفاوت در «ابزارهای سیاستگذاری» نسبت داده میشود؛ بهگونهای که هر دو طرف همچنان نگرانی مشترکی نسبت به برنامه هستهای ایران دارند، اما واشنگتن بر مسیر دیپلماسی و مدیریت تنش تأکید میکند، در حالی که اسرائیل رویکرد مبتنی بر فشار و بازدارندگی نظامی را ترجیح میدهد. با این حال، از نگاه روزنامه اسرائیلی هاآرتص، این شکاف فقط در سطح اختلافات تاکتیکی محدود به نحوه مدیریت جنگ یا تفاهم برای کاهش تنشها قابل فهم نیست. این روزنامه مینویسد: «نتانیاهو بهطور مستمر در پی احیای جنگ بوده و درباره اینکه آیا تفاهم در دست بررسی میان واشنگتن و تهران میتواند واقعاً برنامه هستهای ایران را مهار کند یا انتظارات اسرائیل را برآورده سازد، تردید دارد.» از این منظر، اختلاف موجود، به تردید درباره کارآمدی خود توافقها در معماری امنیتی منطقه مربوط است.
نظم جدید آمریکا یا ملاحظات امنیتی اسرائیل؟
با توجه به شرایط فعلی، ادامه حملات اسرائیل به لبنان را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک درگیری مرزی یا واکنش نظامی به تحرکات حزبالله تحلیل کرد. مجموعه گزارشهای منتشرشده در رویترز، هاآرتص، گاردین و الجزیره نشان میدهد لبنان به یکی از مهمترین عرصههای اختلاف میان واشنگتن و تلآویو تبدیل شده است.
به نظر میآید ترامپ به دنبال تثبیت توافقی گستردهتر برای کاهش تنش در منطقه است ولی نتانیاهو همچنان اصرار دارد که اسرائیل باید حق اقدام مستقل علیه حزبالله و دیگر متحدان ایران را حفظ کند. از این منظر، پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا اسرائیل با یک آتشبس مشخص موافق است یا نه، بلکه این است که آیا نتانیاهو حاضر است نظم جدید مورد نظر واشنگتن را بپذیرد یا همچنان میکوشد آن را بر اساس ملاحظات امنیتی اسرائیل بازتعریف کند؟
شما چه نظری دارید؟