به گزارش اطلاعات آنلاین، پس از آنکه یون فوسه در سال ۲۰۲۳ برنده جایزه نوبل ادبیات شد، دولت نروژ و نهادهای فرهنگی این کشور تصمیم گرفتند به جای یک تجلیل گذرا، بنیادی برای تداوم اندیشه او ایجاد کنند. این مراسم با دو هدف اصلی طراحی شد؛ نخست دعوت از بزرگ‌ترین متفکران و نویسندگان جهان به اسلو برای سخنرانی درباره موضوعاتی اساسی آثار فوسه مانند ایمان، سکوت، مرگ و هستی، و دیگر ارج نهادن به کسانی که آثار ادبی نروژ را به جهان معرفی می‌کنند. در این دوره از مریلین رابینسون، نویسنده شهیر آمریکایی دعوت شد؛ نویسنده‌ای که برای فارسی‌زبانان بسیار آشناست چرا که اغلب رمان‌های او از جمله ایلیاد، خانه‌داری و خانه از او به فارسی ترجمه شده است.

دعوت از مریلین رابینسون برای این دوره از سلسله سخنرانی‌های سالانه فوسه چندان غریب نیست چرا که او قرابت فکری عمیقی با فوسه دارد. در حالی که فوسه با ایجاز و سکوت کاتولیک‌وار خود شناخته می‌شود، رابینسون با نثر فاخر و نگاه پروتستانی‌اش، همان دغدغه‌های وجودی را دنبال می‌کند. برگزارکنندگان این برنامه، رابینسون را «صدای وجدان ادبی غرب» نامیده‌اند که می‌تواند پلی میان سنت‌های معنوی و دنیای سکولار مدرن برقرار کند.

رابینسون در این مراسم گفت: «ما در عصر "نابینایی عمدی" زندگی می‌کنیم؛ دورانی که تلاش می‌کند انسان را به مجموعه‌ای از واکنش‌های شیمیایی و داده‌های آماری تقلیل دهد. اما ادبیات، بازپس‌گیری این قلمرو گم‌شده است.»

رابینسون در این سخنرانی به موضوع هوش مصنوعی نیز پرداخت و یادآور شد که خلاقیت انسانی فرآیندی است که از «رنج، شهود و تجربه زیسته» عبور می‌کند. او تأکید کرد که ماشین‌ها شاید بتوانند اطلاعات را ترکیب کنند، اما هرگز نمی‌توانند صاحب آن هسته درونی باشند که منشأ خرد است. از دید او، اصرار بر جایگزینی هوش انسانی با ماشین، نوعی خودزنی فرهنگی است.

ایمان به مثابه زیربنای آزادی

او در سخنرانی خود تاکید کرد که ایمان واقعی برخلاف تصور رایج، یک قید و بند نیست، بلکه تنها راه رهایی از ایدئولوژی‌های گذرا و قدرت‌های سیاسی است. رابینسون معتقد است وقتی انسان خود را در پیشگاه امری متعالی می‌بیند، از قضاوت‌های سطحی جامعه آزاد می‌شود و این زیربنای حقیقی دموکراسی است.

نویسنده رمان «گیلیاد» با تجلیل از میزبان خود، آثار فوسه را به عبادت تشبیه کرد. او گفت: «فوسه به ما می‌آموزد که حقیقت اغلب در آن چیزی است که گفته نمی‌شود. او در میان هیاهوی کلمات در دنیای مدرن، به کلام استراحت می‌دهد تا معنای عمیق‌تری متبلور شود.»

رابینسون سخنرانی خود را با بیان این اندیشه به پایان برد که وظیفه نویسنده در دوران تاریکی، خوش‌بینی ساده‌لوحانه نیست، بلکه جستجوی زیبایی به عنوان شکلی از مقاومت در برابر زشتی و قساوت است. او تأکید کرد که نور حقیقت، مانند فیزیک نور، هم‌زمان هم در کلام جاری است و هم در سکوت.

واکنش فوسه و بازتاب در رسانه‌ها

حاضران در تالار، واکنش یون فوسه را تکان‌دهنده توصیف کردند. فوسه که به انزواطلبی و دوری از مراسم‌های رسمی مشهور است، در تمام مدت سخنرانی در ردیف اول، در حالی که چشمانش را بسته بود، به کلمات رابینسون گوش می‌سپرد. او پس از پایان مراسم در جمله‌ای کوتاه به خبرنگاران گفت: «مریلین چیزی را به زبان آورد که من تمام عمر سعی داشتم در نمایشنامه‌هایم پنهان کنم؛ او به سکوت من، صدا بخشید.»

یکی از روزنامه‌های نروژی نیز سخنرانی رابینسون را یک «مانیفست علیه بی‌حسی» نامید. منتقد این نشریه نوشت که رابینسون با ظرافت توانست الهیات را از حصار کلیسا خارج کرده و آن را به عنوان ابزاری برای نجات دموکراسی در عصر الگوریتم‌ها بازتعریف کند.

نشریه‌ای دیگر بر جنبه‌های سیاسی پنهان در سخنان رابینسون تمرکز کرد. به عقیده تحلیل‌گر این هفته‌نامه، مکث‌های طولانی رابینسون هنگام صحبت از «تاریکی دوران»، اشاره‌ای غیرمستقیم اما رسا به قساوت‌های جاری در جنگ‌های غزه و اوکراین بود. این نشریه تأکید کرد که رابینسون از ادبیات به عنوان راهی برای جلوگیری از «مرگ همدلی» در جوامع مدرن دفاع کرد.

متن کامل سخنرانی مریلین رابینسون به زودی در نشریه The New York Review of Books منتشر خواهد شد.