روزنامه شرق نوشت: سوریه پس از ۱۳ سال جنگ داخلی و نیمقرن حاکمیت حزب بعث و البته سالهای طولانی تحریم، حالا تلاش میکند خود را به اقتصاد جهان گره بزند. کشور ویرانه جنگ و تحریم، این بار مسیری دیگر در پیش گرفته است تا از خاکستر آشوب برخیزد و به ساحل آرامش برسد. اقتصاد سوریه گرچه هماکنون جز تلی از ویرانه صنعت نفت و گاز خود ندارد و به سختی نیازهای بازار داخلی خود را تأمین میکند، اما برگ برنده موقعیت جغرافیایی، امیدها را برای احیای این کشور زنده کرده است. پس از جنگ در خلیج فارس و انسداد تنگه هرمز، طرحی با عنوان چهار دریا با محوریت سوریه مطرح شد که این پروژه قرار است با احیای جایگاه سنتی سوریه در ترانزیت کالا و انرژی، چهار دریای خزر، مدیترانه، سیاه و خلیج فارس را به یکدیگر متصل کند و با مرکزیت ترکیه و سوریه تنگه هرمز را دور بزند.
بازگشت سوریه به اقتصاد جهانی
دسامبر ۲۰۲۴ نقطهعطفی در تاریخ معاصر سوریه رقم خورد. پس از ۱۳ سال جنگ داخلی و بیش از نیمقرن حاکمیت حزب بعث، بشار اسد به روسیه گریخت و مخالفان مسلح کنترل دمشق را به دست گرفتند. آنچه در پی این تحول رخ داد، نهفقط تغییر در ساختار قدرت، بلکه بازتعریف کامل جایگاه سوریه در منطقه بود. در فاصله یک سال، گرههای تحریم یکییکی گشوده شد، سرمایهگذاران غربی به دمشق بازگشتند و طرحهای بلندپروازانهای برای تبدیل سوریه به کریدور انرژی شرق مدیترانه روی میز قرار گرفت. مهمترین تحول در مسیر احیای جایگاه انرژی سوریه، لغو تدریجی تحریمهای بینالمللی بود؛ روندی که با سقوط اسد آغاز شد و تا پایان سال ۲۰۲۵ به سرانجام رسید.
با سقوط نظام اسد در دسامبر ۲۰۲۴، گرههای تحریم یکییکی گشوده شد. آمریکا در ۱۳ می ۲۰۲۵ بهطور رسمی اعلام کرد تحریمهای سوریه لغو میشوند و در ژوئن همان سال، فرمان اجرائی پایان تحریمها را امضا کرد. مهمترین گام اما در دسامبر ۲۰۲۵ برداشته شد؛ وقتی کنگره آمریکا قانون سزار که از سال ۲۰۱۹ اجازه تحریم هرگونه همکاری با سوریه را میداد، بهطور دائمی لغو کرد. احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵ را «نخستین روز سوریه بدون تحریم» اعلام کرد. اتحادیه اروپا نیز همزمان با آمریکا، در ماه می ۲۰۲۵ تمام تحریمهای اقتصادی سوریه را برداشت.
بریتانیا در آوریل ۲۰۲۵ محدودیتهای بخشهای مالی و انرژی را لغو کرد و سازمان ملل در نوامبر ۲۰۲۵ تحریمهای علیه رئیسجمهور سوریه را برطرف کرد. تا پایان سال ۲۰۲۵، مهمترین موانع حقوقی و اقتصادی پیشروی سرمایهگذاری در سوریه برداشته شد؛ هرچند تحریمهای هدفمند علیه چهرههای رژیم اسد و محدودیتهای امنیتی کماکان پابرجاست. نزدیک به یک سال پس از سقوط نظام اسد، شاید هیچ تحولی به اندازه تغییر مسیر سیاست خارجی سوریه به سمت بلوک غرب، نشاندهنده عمق دگرگونیهای این کشور نباشد. این تغییر، یک انتخاب تاکتیکی صرف نیست؛ پاسخی حیاتی به نیاز مبرم اقتصادی برای بازسازی کشوری است که زیرساختهایش در ۱۳ سال جنگ، خاکستر شده است. شاید مهمترین نماد این تحول، سفر تاریخی احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، به واشینگتن در نوامبر ۲۰۲۵ باشد.
سفری که در آن، او بهعنوان اولین رهبر سوریه پس از استقلال این کشور در سال ۱۹۴۶ پا به کاخ سفید گذاشت. این دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اوج یک تحول بود؛ زیرا کمتر از یک سال پیش، الشرع که رهبری مخالفان مسلح را بر عهده داشت، هدف جایزه ۱۰ میلیون دلاری آمریکا بود و نامش در فهرست تروریستهای بینالمللی قرار داشت. حالا او بهعنوان رئیسجمهور یک کشور در حال گذار، میهمان کاخ سفید بود و در مصاحبهای با فاکسنیوز، از آن بهعنوان نقطه آغازی برای روابط راهبردی با آمریکا یاد کرد. تمایل به غرب، تنها به آمریکا محدود نماند؛ سوریه با سرعت هرچه تمامتر، درهای خود را به روی اروپا نیز گشود.
در سپتامبر ۲۰۲۵، الشرع در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرد؛ اولین حضور یک رئیسجمهور سوریه در این نهاد بینالملل پس از ۱۹۶۷. او در این نشست، سقوط نظام اسد را «آغاز فاز تاریخی جدیدی» خواند و بر اشتراک منافع با غرب تأکید کرد. اروپا نیز به سرعت به این تغییرات پاسخ داد. اتحادیه اروپا در می ۲۰۲۵، تمام تحریمهای اقتصادی خود علیه سوریه را لغو کرد تا از گذار سیاسی، بهبود اقتصادی و بازسازی این کشور حمایت کند. این نزدیکی به غرب در تضاد کامل با فاصلهگذاری تدریجی سوریه از متحدان سنتی خود، مانند روسیه بود. دمشق در اوایل سال ۲۰۲۵، قرارداد مدیریت بندر طرطوس را که در سال ۲۰۱۹ با مسکو امضا شده بود، لغو کرد.